Czym są próby wątrobowe i co obejmują? Kiedy zaleca się ich wykonanie?

Próby wątrobowe to jedno z najczęściej wykonywanych badań laboratoryjnych, które dostarczają informacji o uszkodzeniu komórek wątroby, cholestazie oraz niektórych funkcjach tego narządu. Jakie badania krwi na wątrobę obejmuje taki panel? Uwzględnia się w nim zwykle oznaczenie aktywności enzymów wątrobowych (ALT, ALP, AST, GGTP), a nierzadko również poziomu bilirubiny oraz albuminy w surowicy. Sprawdź, czym dokładnie są próby wątrobowe i jakie są wskazania do ich wykonania.

Czym są próby wątrobowe? Badania wątroby z krwi i ich znaczenie

Próby wątrobowe to zbiorcze określenie panelu badań laboratoryjnych wykonywanych z próbki krwi żylnej. Ich celem jest ocena pracy wątroby oraz wykrycie ewentualnych zaburzeń związanych z uszkodzeniem hepatocytów (komórek wątroby), zastojem żółci czy upośledzeniem funkcji tego narządu. Warto podkreślić, że nazwa „próby wątrobowe” ma obecnie charakter potoczny. Współcześnie częściej używa się terminu „badania biochemiczne wątroby”.

Zakres badań w „panelu wątrobowym” może różnić się w zależności od laboratorium oraz wskazań klinicznych, jednak najczęściej obejmuje oznaczenie następujących parametrów:

•  ALT (aminotransferaza alaninowa) – enzym, który znajduje się głównie w komórkach wątroby. Wzrost jego stężenia we krwi może świadczyć o uszkodzeniu hepatocytów – między innymi w przebiegu metabolicznej stłuszczeniowej choroby wątroby, czyli MASLD (wcześniej określanej jako NAFLD);

•  AST (aminotransferaza asparaginianowa) – to również enzym obecny w hepatocytach, którego zwiększona aktywność może świadczyć o alkoholowym uszkodzeniu wątroby (przy czym sam podwyższony poziom AST nie jest swoisty dla konkretnych schorzeń wspomnianego narządu – dlatego jego wartość interpretuje się łącznie z ALT i pozostałymi badaniami);

•  ALP (fosfataza zasadowa) – enzym obecny w strukturach żółciowych hepatocytów (ale także w kościach, jelitach oraz łożysku, dlatego należy pamiętać, że podwyższony poziom ALP może świadczyć, przykładowo, o chorobach układu kostnego). Jego zwiększoną aktywność obserwuje się między innymi w cholestazie wewnątrz- lub zewnątrzwątrobowej, w tym przy zwężeniu albo zamknięciu dróg żółciowych;

•  GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza) – oznaczenie poziomu tego enzymu pomaga ocenić, czy podwyższona aktywność ALP rzeczywiście wynika z choroby wątroby lub zaburzeń funkcjonowania dróg żółciowych. Zwiększone wartości GGTP mogą występować w przebiegu cholestazy, alkoholowej choroby wątroby, a także przy przyjmowaniu niektórych leków (w tym częsci leków  przeciwpadaczkowych);

•  bilirubina całkowita – jest barwnikiem powstającym podczas rozpadu hemoglobiny. Wątroba odpowiada za jej wychwytywanie, przekształcanie i wydalanie z żółcią. Podwyższone stężenie bilirubiny może świadczyć o uszkodzeniu komórek wątrobowych, utrudnionym odpływie żółci lub nadmiernym rozpadzie krwinek czerwonych. Znaczny wzrost poziomu bilirubiny we krwi prowadzi do rozwoju żółtaczki, objawiającej się zażółceniem skóry oraz białkówek oczu;

•  albuminy w surowicy – to białka osocza krwi, produkowane przez wątrobę. Oznaczenie ich poziomu pozwala ocenić zdolność narządu do syntezy białek, zwłaszcza w przewlekłych chorobach wątroby (w tym przy marskości wątroby). Niedostateczną ilość albumin obserwuje się również przy przewlekłych stanach zapalnych, chorobach nerek czy u pacjentów niedożywionych.

Pakiet wątrobowy (uwzględniający wszystkie wymienione powyżej parametry), można wykonać w wielu laboratoriach – w tym w ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-watrobowy. Warto jednak pamiętać że to, jakie badania na wątrobę z krwi wykonać, należy skonsultować z lekarzem.

Wskazania do wykonania prób wątrobowych – kiedy należy poddać się takim badaniom?

Badania biochemiczne wątroby wykonuje się zarówno w diagnostyce chorób tego narządu, jak i podczas monitorowania przebiegu leczenia lub oceny bezpieczeństwa stosowania niektórych leków. Lekarz może zlecić wykonanie prób wątrobowych również wtedy, gdy pacjent zgłasza objawy sugerujące zaburzenia pracy wątroby, takie jak przewlekłe zmęczenie, ból w prawym podżebrzu, zażółcenie i świąd skóry czy ściemnienie moczu. Najczęstsze wskazania do wykonania badań obejmują:

•  podejrzenie zatruć – w tym zatrucia lekami, alkoholem, substancjami chemicznymi lub toksynami mogącymi uszkadzać komórki wątroby. Szczególne znaczenie ma podejrzenie przedawkowania paracetamolu, które może prowadzić do ostrej niewydolności wątroby. Niektóre antybiotyki, leki przeciwzapalne i leki onkologiczne również mogą powodować polekowe uszkodzenie wątroby, jednak ryzyko zależy od konkretnego preparatu i mechanizmu działania;

•  podejrzenie alkoholowej choroby wątroby – regularne spożywanie dużych ilości alkoholu może prowadzić do stłuszczenia wątroby, alkoholowego zapalenia wątroby oraz marskości. W takich przypadkach badania pomagają wykrywać cechy uszkodzenia wątroby i monitorować zmiany wyników podczas leczenia oraz abstynencji;;

•  podejrzenie ostrych i przewlekłych chorób wątroby – próby wątrobowe są podstawowym elementem diagnostyki wirusowych zapaleń wątroby, niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby, autoimmunologicznych chorób wątroby, marskości oraz nowotworów tego narządu;

•  podejrzenie chorób dróg żółciowych – wzrost aktywności ALP i GGTP może sugerować zaburzenia odpływu żółci spowodowane kamicą przewodową, zapaleniem dróg żółciowych, ich zwężeniami czy nowotworami. W takich sytuacjach badania laboratoryjne są zwykle uzupełniane diagnostyką obrazową;

•  podejrzenie chorób mogących wpływać na funkcjonowanie wątroby – dotyczy to między innymi cukrzycy typu 2, otyłości, zespołu metabolicznego, zaburzeń lipidowych, chorób tarczycy, niektórych chorób autoimmunologicznych oraz nowotworów. Badania wykonuje się także podczas stosowania leków mogących wykazywać działanie hepatotoksyczne, aby wcześnie wykryć ewentualne niepożądane zmiany.

Należy pamiętać, że same wyniki prób wątrobowych nie pozwalają na postawienie jednoznacznego rozpoznania. Prawidłowe wartości nie wykluczają wszystkich chorób wątroby, a nieprawidłowe wyniki nie zawsze oznaczają obecność schorzenia tego narządu – i to właśnie z tego względu interpretacją wyników powinien zawsze zajmować się lekarz.

Źródła:

1.Lek. M. Tomaszewski, aktualizacja: lek. P. Kudłacz, lek. M. Wiercińska, Próby wątrobowe, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 12.12.2023

2.Dr n. med. I. Kotuła, Diagnostyka chorób wątroby – cz. I i II, Medycyna Praktyczna – Pediatria, 11.03.2021

3.P. Y. Kwo, S. M. Cohen, J. K. Lim, opracowanie: lek. Ł. Strzeszyński, konsultacja: prof. dr hab. n. med. B. Solnica, prof. dr hab. n. med. M. Hartleb, Interpretacja nieprawidłowych wyników badań biochemicznych wątroby, Medycyna Praktyczna – HCV, 03.11.2017

4.A. Kobiela-Mednis, Markery uszkodzenia wątroby i dróg żółciowych – enzymy wątrobowe, Centrum Wiedzy ALAB, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/wybrane-markery-uszkodzenia-watroby-i-drog-zolciowych-proby-watrobowe/, dostęp: 13.07.2026

5.Lek. M. Grabiec, dr hab. n. med. M. Waluga, prof. dr hab. n. med. M. Kukla, Ocena nieprawidłowych wyników badań laboratoryjnych wątroby, Medycyna po Dyplomie 10/2017

6.Dr n. med. W. Zych, R. Sterczyński, Jak i kiedy rozwijać diagnostykę uszkodzeń wątroby?, Medical Tribune 01/2017

7.Lek. K. Skoczylas, Badania laboratoryjne w chorobach wątroby, Medycyna po Dyplomie 06/2019

8.Paweł Rajewski, Piotr Rajewski, M. Wiciński, K. Dulęba, K. Dobosz, Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) – etiologia, rozpoznanie, leczenie w świetle aktualnej wiedzy, Forum Medycyny Rodzinnej 2020, tom 14, nr 1

Artykuł sponsorowany