Zwężenie tętnic szyjnych – objawy, USG Doppler i możliwości leczenia

Zwężenie tętnic szyjnych jest jedną z najczęstszych przyczyn udaru niedokrwiennego mózgu. Problem polega na tym, że choroba przez wiele lat może rozwijać się bez żadnych dolegliwości. Kiedy pojawiają się pierwsze objawy, zmiany bywają już zaawansowane, a ryzyko poważnych powikłań znacząco wzrasta.

Dobra wiadomość jest taka, że zwężenie tętnic szyjnych można wykryć stosunkowo wcześnie. Badaniem, które pozwala ocenić drożność naczyń i przepływ krwi do mózgu, jest USG Doppler tętnic szyjnych. Jest ono całkowicie nieinwazyjne, nie wymaga specjalnego przygotowania i trwa zwykle kilkanaście minut.

Dlaczego tętnice szyjne są tak ważne?

Tętnice szyjne to główne naczynia doprowadzające krew do mózgu. Każde ich zwężenie oznacza, że tkanka nerwowa otrzymuje mniej tlenu i substancji odżywczych.

Najczęściej przyczyną zwężenia jest miażdżyca. W ścianie tętnicy stopniowo odkładają się cholesterol, komórki zapalne i wapń, tworząc blaszkę miażdżycową. Z czasem światło naczynia staje się coraz węższe, a przepływ krwi ulega ograniczeniu.

Jeszcze większym zagrożeniem jest sytuacja, gdy fragment blaszki oderwie się i wraz z krwią przedostanie do naczyń mózgowych. Może wtedy dojść do ich zamknięcia i rozwoju udaru niedokrwiennego.

Kto jest najbardziej narażony?

Zwężenie tętnic szyjnych zdecydowanie częściej rozpoznaje się u osób po 60. roku życia, jednak proces miażdżycowy rozpoczyna się znacznie wcześniej. Ryzyko zwiększają przede wszystkim:

• nadciśnienie tętnicze,
• podwyższony poziom cholesterolu,
• cukrzyca,
• palenie papierosów,
• otyłość,
• mała aktywność fizyczna,
• przewlekła choroba nerek,
• przebyta choroba wieńcowa lub miażdżyca kończyn dolnych,
• występowanie chorób sercowo-naczyniowych w rodzinie.

Jeżeli występuje kilka z tych czynników jednocześnie, warto rozważyć profilaktyczne wykonanie USG Doppler nawet wtedy, gdy nie pojawiły się jeszcze żadne objawy.

Objawy zwężenia tętnic szyjnych

Najbardziej podstępną cechą tej choroby jest brak dolegliwości przez długi czas. Organizm częściowo adaptuje się do pogarszającego się przepływu krwi, dlatego wielu pacjentów nie zdaje sobie sprawy z problemu.

Objawy pojawiają się zwykle wtedy, gdy zwężenie staje się znaczne lub dochodzi do przemijającego niedokrwienia mózgu.

Do sygnałów alarmowych należą:

• nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała,
• opadnięcie kącika ust,
• trudności z mówieniem lub rozumieniem wypowiedzi,
• nagłe pogorszenie widzenia w jednym oku,
• krótkotrwała utrata wzroku przypominająca zasłonięcie oka roletą,
• zaburzenia równowagi,
• zawroty głowy połączone z objawami neurologicznymi.

Objawy, które ustępują po kilku lub kilkunastu minutach, mogą świadczyć o przemijającym ataku niedokrwiennym (TIA). Nie należy ich bagatelizować. Ryzyko wystąpienia pełnoobjawowego udaru w kolejnych dniach jest wtedy bardzo wysokie i wymaga pilnej diagnostyki.

Jak wygląda USG Doppler tętnic szyjnych?

USG Doppler (openmed.pl/uslugi/usg-radiologiczne/usg-doppler/) jest podstawowym badaniem służącym do oceny tętnic szyjnych.

Podczas badania lekarz przykłada głowicę ultrasonograficzną do szyi i ocenia zarówno budowę naczyń, jak i przepływ krwi. Dzięki temu można określić:

• obecność blaszek miażdżycowych,
• stopień zwężenia naczynia,
• prędkość przepływu krwi,
• ryzyko zaburzeń krążenia mózgowego.

Badanie jest bezbolesne, nie wykorzystuje promieniowania i nie wymaga podania kontrastu. Pacjent od razu otrzymuje opis oraz omówienie wyniku.

Co oznacza wynik badania?

Nie każda blaszka miażdżycowa wymaga leczenia operacyjnego. Niewielkie zwężenia zwykle wymagają przede wszystkim intensywnego leczenia czynników ryzyka, kontroli ciśnienia tętniczego, gospodarki lipidowej oraz regularnych badań kontrolnych.

Znaczne zwężenie, zwłaszcza przekraczające około 70% światła tętnicy, może wiązać się z dużym ryzykiem udaru. W takich sytuacjach lekarz ocenia, czy najlepszym rozwiązaniem będzie dalsze leczenie zachowawcze, czy skierowanie pacjenta do leczenia zabiegowego.

Interpretacja wyniku zawsze powinna uwzględniać nie tylko stopień zwężenia, ale również wiek pacjenta, choroby współistniejące oraz występowanie objawów neurologicznych.

Jak wygląda leczenie?

Podstawą leczenia jest zmniejszenie ryzyka udaru oraz zahamowanie postępu miażdżycy.

U większości pacjentów oznacza to jednoczesne stosowanie kilku elementów terapii:

• leczenie obniżające poziom cholesterolu,
• kontrolę ciśnienia tętniczego,
• leczenie przeciwpłytkowe zgodnie z zaleceniami lekarza,
• wyrównanie cukrzycy,
• zaprzestanie palenia papierosów,
• zmianę sposobu żywienia i zwiększenie aktywności fizycznej.

Jeżeli zwężenie jest znaczne i wiąże się z wysokim ryzykiem udaru, lekarz może skierować pacjenta na leczenie zabiegowe.

Najczęściej wykonuje się endarterektomię tętnicy szyjnej, czyli chirurgiczne usunięcie blaszki miażdżycowej. U wybranych chorych alternatywą jest angioplastyka ze wszczepieniem stentu, która pozwala poszerzyć światło naczynia od wewnątrz.

Kiedy warto wykonać USG Doppler?

Badanie warto rozważyć nie tylko po wystąpieniu objawów neurologicznych.

USG Doppler tętnic szyjnych jest szczególnie przydatne u osób:

• po przebytym TIA lub udarze,
• z rozpoznaną miażdżycą,
• z chorobą wieńcową,
• z wieloletnim nadciśnieniem tętniczym,
• z cukrzycą,
• z wysokim poziomem cholesterolu,
• palących papierosy,
• przed planowanymi większymi zabiegami naczyniowymi lub kardiochirurgicznymi.

W wielu przypadkach badanie pozwala wykryć zmiany zanim pojawią się pierwsze objawy, co daje możliwość wdrożenia leczenia i znaczącego ograniczenia ryzyka udaru.

Zwężenie tętnic szyjnych – nie czekaj na pierwsze objawy

Zwężenie tętnic szyjnych rozwija się powoli, ale jego konsekwencje mogą pojawić się nagle. Regularna kontrola u osób z czynnikami ryzyka pozwala wykryć miażdżycę na etapie, kiedy możliwe jest skuteczne leczenie i zapobieganie powikłaniom.

Jeżeli występują u Ciebie czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych lub lekarz zalecił ocenę tętnic szyjnych, możesz umówić badanie USG Doppler oraz konsultację specjalistyczną w OpenMed w Warszawie. Rejestracja dostępna jest telefonicznie oraz online.

FAQ – o co jeszcze warto spytać?

Czy zwężenie tętnic szyjnych zawsze powoduje objawy?

Nie. U wielu osób choroba przez lata przebiega bezobjawowo i zostaje wykryta przypadkowo podczas badań profilaktycznych lub diagnostyki innych schorzeń.

Czy do USG Doppler tętnic szyjnych trzeba być na czczo?

Nie. Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Można normalnie jeść, pić i przyjmować stałe leki.

Jak długo trwa badanie?

USG Doppler tętnic szyjnych trwa zwykle od 15 do 30 minut.

Czy każde zwężenie wymaga operacji?

Nie. Większość pacjentów leczona jest zachowawczo poprzez odpowiednią farmakoterapię i kontrolę czynników ryzyka. Leczenie zabiegowe rozważa się przede wszystkim przy dużych zwężeniach lub po przebytych incydentach neurologicznych.

Jak często należy wykonywać USG Doppler tętnic szyjnych?

To zależy od wyniku pierwszego badania oraz indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego. O terminach kolejnych kontroli decyduje lekarz prowadzący.