Jak stres wpływa na wyniki badań krwi?

Wynik badania krwi bywa traktowany jak obiektywne zdjęcie stanu zdrowia. W rzeczywistości krew reaguje na to, co działo się w organizmie w ostatnich godzinach przed wkłuciem. Odpowiedź na pytanie, czy stres wpływa na wyniki badań krwi, brzmi: tak, i to w sposób mierzalny. Napięcie przed pobraniem podnosi stężenie glukozy, kortyzolu, prolaktyny i liczbę białych krwinek. Błędy popełnione przed analizą próbki, w tym złe przygotowanie pacjenta, odpowiadają za około 60–75% błędów w diagnostyce laboratoryjnej.

Które parametry krwi zmieniają się pod wpływem stresu?

Reakcja stresowa przebiega dwutorowo. Najpierw następuje wyrzut adrenaliny, która uruchamia rozkład zapasów cukru w wątrobie. Później włącza się wolniejsza oś hormonalna zakończona wydzielaniem kortyzolu, podtrzymującego podwyższoną glukozę i zmieniającego rozkład krwinek odpornościowych.

Pod wpływem stresu rosną między innymi: glukoza, insulina, mleczany, kortyzol, prolaktyna, katecholaminy, hormon wzrostu, TSH, fibrynogen i cholesterol. Osobno wygląda morfologia. Napięcie podnosi liczbę leukocytów, ponieważ krwinki przylegające do ścian naczyń wracają do krwi krążącej. Zjawisko jest przejściowe, ale wynik może sugerować infekcję tam, gdzie jej nie ma. Podobnie zachowuje się prolaktyna: sam lęk przed pobraniem, tak zwany efekt białego fartucha, potrafi zawyżyć jej stężenie. W efekcie pojedynczy odchylony wynik u osoby zestresowanej rzadko wystarcza do rozpoznania.

Jak niewyspanie, wysiłek fizyczny i kawa zmieniają wynik badania krwi?

Zaburzenie rytmu dobowego, na przykład po nocnej zmianie lub nieprzespanej nocy, podnosi glukozę, cholesterol, kortyzol, TSH i prolaktynę. Kortyzol podlega naturalnemu rytmowi: najniższy jest wieczorem, a szczyt osiąga nad ranem, dlatego zakresy referencyjne wyznaczono dla pobrań między 7:00 a 9:00.

Intensywny wysiłek działa wyraźniej. Podnosi adrenalinę, kortyzol i glukozę, obniża insulinę oraz uwalnia do krwi enzymy pochodzenia mięśniowego: kinazę kreatynową, AST i LDH. Rosną także kreatynina i mioglobina, a zagęszczenie krwi zawyża hematokryt i hemoglobinę.

Kofeina podnosi glukozę, zwiększa wydalanie elektrolitów i potrafi nawet trzykrotnie podnieść stężenie wolnych kwasów tłuszczowych. Kawa bez cukru nie jest wyjątkiem, liczy się sama kofeina.

Co wpływa na wyniki morfologii poza stanem zdrowia?

Pytanie, co wpływa na wyniki morfologii, dotyczy nie tylko chorób. Kilkadziesiąt minut w pozycji stojącej zagęszcza krew nawet o 10%, co zawyża hematokryt oraz liczbę krwinek. Po posiłku rosną trójglicerydy, glukoza, ALT i liczba leukocytów, a odwodnienie zawyża hemoglobinę. W efekcie pacjent, który przybiegł na pobranie po nieprzespanej nocy i z kawą w ręku, otrzyma wynik odzwierciedlający poranek, a nie stan zdrowia.

Jak przygotować się do badań krwi?

Odpowiedź na pytanie, jak przygotować się do badań krwi, sprowadza się do odtworzenia warunków, w jakich wyznaczono normy laboratoryjne. Zalecenia rekomendowane przez Krajową Izbę Diagnostów Laboratoryjnych obejmują kilka zasad:

• Pora pobrania: rano, optymalnie między 7:00 a 9:00.
• Na czczo: około 12 godzin po ostatnim, lekkostrawnym posiłku.
• Płyny: dopuszczalna jest niegazowana woda, szklanka na 30–60 minut przed wkłuciem ułatwia pobranie.
• Używki: przez 24 godziny bez alkoholu, kawy, herbaty i napojów energetycznych, rano bez papierosa.
• Wysiłek: bez intensywnego treningu przez 24 godziny przed pobraniem.
• Odpoczynek: kilkanaście minut spokojnego siedzenia przed wkłuciem, przy hormonach 20–30 minut.

Najczęstsze błędy wynikają z dobrych intencji: trening dzień wcześniej zawyża kinazę kreatynową i próby wątrobowe, poranna kawa podnosi glukozę, a głodówka trwająca 16 godzin zamiast 12 zniekształca gospodarkę lipidową. Sprawdź, jak przygotować się do pobrania krwi i zaplanuj dojazd bez pośpiechu.

Jakie badania wykonuje się profilaktycznie?

Podstawowy zestaw kontrolny obejmuje morfologię krwi, glukozę, lipidogram, kreatyninę z oceną pracy nerek oraz badanie ogólne moczu, a w zależności od wieku i czynników ryzyka także próby wątrobowe, TSH czy PSA.

Ten zakres odpowiada programowi Moje Zdrowie, czyli bilansowi zdrowia osoby dorosłej finansowanemu przez NFZ, dostępnemu od 20. roku życia: dla osób w wieku 20–49 lat raz na 5 lat, po 49. roku życia raz na 3 lata. Program realizują przychodnie podstawowej opieki zdrowotnej Centrum Medycznego Zdrowie. Poza NFZ dostępne są pakiety dla dorosłych i dzieci: Pakiet Zdrowie oraz Pakiet Zdrowie +PLUS. Pacjenci, którym zależy na badaniach laboratoryjnych w Kielcach w szybkim terminie, korzystają z zapisów na konkretną godzinę.

Kiedy powtórzyć badanie, a kiedy skonsultować wynik z lekarzem?

Powtórzenie ma sens wtedy, gdy wynik odbiega od normy nieznacznie, nie towarzyszą mu objawy, a okoliczności pobrania mogły go zniekształcić. Dotyczy to zwłaszcza prolaktyny, kortyzolu, glukozy i liczby leukocytów. Powtórkę wykonuje się w tych samych warunkach: rano, na czczo, po odpoczynku.

Konsultacji wymaga natomiast wynik znacznie odbiegający od normy, powtarzający się w kolejnym oznaczeniu lub taki, któremu towarzyszą objawy: przewlekłe zmęczenie, spadek masy ciała, gorączka, nadmierne pragnienie. Interpretuje go lekarz rodzinny lub internista, który w razie potrzeby kieruje do diabetologa, hematologa, endokrynologa, a przy utrzymującym się napięciu i zaburzeniach snu do psychologa lub psychiatry.

Podsumowanie

Pytanie, czy stres wpływa na wyniki badań krwi, ma odpowiedź twierdzącą, ale stres nie unieważnia diagnostyki, tylko dodaje do niej szum, który da się ograniczyć: poranną porą pobrania, przerwą od posiłku, rezygnacją z kawy i treningu oraz kilkunastoma minutami odpoczynku przed wkłuciem. Kto planuje badania krwi w Kielcach prywatnie lub w ramach NFZ, może umówić pobranie w Centrum Medycznym Zdrowie: przy ulicy Karczówkowskiej, Warszawskiej oraz w Masłowie Pierwszym, Mąchocicach i Kijach. Rejestracja: 41 201 01 01, [email protected].

Najczęściej zadawane pytania

P: Czy stres przed pobraniem może podnieść poziom cukru we krwi?

O: Tak. Adrenalina i kortyzol uruchamiają rozkład zapasów cukru w wątrobie, co podnosi stężenie glukozy. Wynik oznaczony w takich warunkach bywa zawyżony i wymaga powtórzenia.

P: Czy nieprzespana noc wpływa na wyniki badań krwi?

O: Tak. Zaburzenie rytmu dobowego podnosi glukozę, cholesterol, kortyzol, TSH i prolaktynę. Jeśli badanie nie jest pilne, lepiej przełożyć je na dzień po przespanej nocy, aby uniknąć fałszywych odchyleń.

P: Czy przed badaniem krwi można wypić kawę bez cukru?

O: Nie. Kofeina podnosi glukozę i poziom wolnych kwasów tłuszczowych niezależnie od słodzenia. Przez 24 godziny przed pobraniem dopuszczalna jest wyłącznie niegazowana woda.