Autor 
Oficjalne wytyczne medyczne wskazują, że należy rozpocząć diagnostykę niepłodności po 12 miesiącach regularnego współżycia bez zabezpieczenia. U kobiet w wieku 35 lat i starszych diagnostykę zaleca się rozpocząć już po 6 miesiącach bezskutecznych starań, ponieważ wraz z wiekiem płodność kobiety stopniowo się zmniejsza (1).
Standardowa diagnostyka rozpoczyna się od weryfikacji podstawowych parametrów. Niestety rutynowe badanie USG, ocena stężeń hormonów czy analiza nasienia nie zawsze ujawniają podłoża niepłodności. W takich sytuacjach niezbędne staje się rozszerzenie weryfikacji o dokładniejsze procedury obrazowe oraz małoinwazyjne metody zabiegowe.
Podstawowe badania w diagnostyce niepłodności
Diagnostykę warto prowadzić równolegle u obojga partnerów, ponieważ przyczyny trudności z zajściem w ciążę mogą dotyczyć zarówno kobiety, jak i mężczyzny.
U kobiety pakiet wstępny obejmuje:
-
Ginekologiczne badanie USG – pozwala ocenić strukturę wnętrza macicy, rezerwę jajnikową oraz wzrost pęcherzyków.
-
Panel hormonalny z krwi – ocena stężeń FSH, LH, estradiolu, AMH.
-
Wywiad lekarski – analiza przebytych infekcji miednicy mniejszej i wcześniejszych zabiegów.
Diagnostyka niepłodności u mężczyzn koncentruje się na:
-
Badaniu nasienia (seminogram) – podstawowy krok określający liczbę plemników, ich ruchliwość oraz budowę.
-
Rozszerzonej diagnostyce – w określonych sytuacjach lekarz może zalecić dalszą diagnostykę, np. badania hormonalne lub genetyczne.
Ocena drożności jajowodów jako osobny etap (HSG / sono-HSG)
Prawidłowa owulacja i dobre parametry nasienia nie wystarczą, jeśli występują nieprawidłowości dotyczące jajowodów. Drożność jajowodów jest jednym z warunków naturalnego zapłodnienia, dlatego jej ocenę często uwzględnia się w dalszej diagnostyce.
Jedną z metod jest sono-HSG, podczas którego do jamy macicy podaje się kontrast, a następnie obserwuje jego przepływ przez jajowody za pomocą USG. Inną możliwością jest klasyczne HSG wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie i środek kontrastowy.
Badania te mogą wykazać niedrożność lub nieprawidłowości w obrębie jajowodów, ale nie zawsze pozwalają dokładnie ocenić przyczynę problemu. Dotyczy to między innymi zrostów czy niektórych zmian związanych z endometriozą.
Kiedy potrzebne są dodatkowe badania diagnostyczne?
Rozszerzenie diagnostyki jest rozważane przede wszystkim wtedy, gdy podstawowe badania nie pozwalają ustalić przyczyn niepłodności albo gdy wywiad wskazuje na czynniki, które mogą utrudniać zapłodnienie. Znaczenie mogą mieć wcześniejsze operacje w obrębie jamy brzusznej, przebyte infekcje miednicy mniejszej, bolesne miesiączki, przewlekły ból czy podejrzenie endometriozy. W takich sytuacjach proces diagnostyczny może wymagać rozszerzenia o bardziej szczegółowe badania.
Prawidłowy wynik badania USG nie wyklucza wszystkich zmian mogących wpływać na płodność. Niektóre zrosty, ogniska endometriozy czy nieprawidłowości w obrębie narządów miednicy mniejszej mogą wymagać bardziej bezpośredniej oceny. Dokładna diagnostyka pomaga wtedy lepiej określić podłoże problemu i zaplanować dalsze leczenie niepłodności.
Laparoskopia w diagnostyce i leczeniu narządu rodnego
Gdy wcześniejsze badania sugerują obecność zmian, których nie da się jednoznacznie ocenić mniej inwazyjnymi metodami, rozwiązaniem staje się diagnostyka zabiegowa. Laparoskopia umożliwia bezpośrednie obejrzenie narządów miednicy mniejszej za pomocą mikrokamery wprowadzonej przez powłoki brzuszne.
Jej ważną cechą jest możliwość połączenia diagnostyki z leczeniem. Jeżeli podczas zabiegu zostaną stwierdzone zmiany kwalifikujące się do leczenia operacyjnego, lekarz może w określonych przypadkach usunąć zrosty, leczyć ogniska endometriozy lub wykonać procedurę dotyczącą nieprawidłowości jajowodów.
Laparoskopii nie należy utożsamiać z histeroskopią. Histeroskopia służy głównie do oceny wnętrza jamy macicy, natomiast laparoskopia umożliwia oglądanie narządów miednicy i jamy brzusznej od zewnątrz.
Jak wygląda zabieg i powrót do codziennej aktywności?
Laparoskopia jest wykonywana w znieczuleniu ogólnym. Przez niewielkie nacięcia w powłokach brzusznych wprowadza się kamerę oraz cienkie narzędzia, dzięki którym lekarz dokładnie ogląda badany obszar i przeprowadza niezbędne korekty.
Procedura odbywa się najczęściej w trybie chirurgii jednego dnia. Powrót do codziennej aktywności zależy od zakresu zabiegu, samopoczucia pacjentki i zaleceń lekarza.
Diagnostyka powinna prowadzić do konkretnego rozpoznania
Nie każda osoba zmagająca się z niepłodnością będzie potrzebowała zaawansowanych badań lub procedur zabiegowych. W wielu przypadkach przyczynę problemów z płodnością można określić na podstawie wywiadu, USG, badań hormonalnych i analizy nasienia.
Jeżeli jednak wyniki pozostają niejednoznaczne albo pojawia się podejrzenie endometriozy, zrostów czy nieprawidłowości dotyczących jajowodów, dalsza diagnostyka może wymagać bardziej bezpośredniej oceny narządów. Dobór kolejnych badań powinien wynikać z dotychczasowych wyników i konkretnego problemu, a nie z potrzeby wykonywania wszystkich dostępnych procedur „na wszelki wypadek”.
(1) https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/fertility-evaluation-of-infertile-women-a-committee-opinion-2021/
Komentarze