Pomiar EKG w warunkach domowych: na co uważać?

Co właściwie mierzy domowe EKG?

Elektrokardiogram rejestruje prąd elektryczny, który pobudza serce do skurczu. W gabinecie wykonuje się badanie 12-odprowadzeniowe: dziesięć elektrod na klatce piersiowej i kończynach pozwala obejrzeć serce z dwunastu stron. Urządzenia domowe są prostsze. Najpopularniejsze mają dwie lub trzy elektrody, na których kładzie się palce obu dłoni, i dają jedno odprowadzenie. Modele z trzecią elektrodą przykładaną do lewej nogi pokazują sześć odprowadzeń kończynowych, a nieliczne przenośne aparaty zbliżają się do pełnego badania.

Jedno odprowadzenie wystarcza, żeby ocenić rytm: czy serce bije miarowo, czy przed każdym zespołem QRS pojawia się załamek P, czy występują dodatkowe pobudzenia. Nie wystarcza natomiast do oceny niedokrwienia, przerostu ścian serca czy wielu zaburzeń przewodzenia, bo zmiany te widać często tylko w odprowadzeniach przedsercowych, których domowy sprzęt nie rejestruje.

Do czego domowy pomiar przydaje się najbardziej

• do nagrania epizodu kołatania serca, który mija, zanim zdążysz dojechać do przychodni;
• do kontroli rytmu u osób z rozpoznanym migotaniem przedsionków, po kardiowersji lub ablacji;
• do sprawdzenia, czy nieregularne tętno wyczuwane na nadgarstku to faktycznie arytmia;
• do zbierania zapisów na wizytę u kardiologa, który dostaje konkretny materiał zamiast opisu „czasem mi przeskakuje”.

Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dopuszczają rozpoznanie migotania przedsionków na podstawie zapisu z jednego odprowadzenia trwającego co najmniej 30 sekund, ale pod warunkiem, że zapis obejrzy lekarz. Sam komunikat aplikacji diagnozą nie jest.

Czego domowe EKG nie zastąpi

Najgroźniejszy błąd to uspokojenie się prawidłowym wynikiem w sytuacji, która wymaga pomocy. Zawał serca może przebiegać z zupełnie miarowym rytmem i zapisem z palców, który nie budzi zastrzeżeń. Algorytm uzna go za „rytm zatokowy”, bo tak właśnie jest, a mimo to część mięśnia sercowego może być w tym momencie niedokrwiona.

Dlatego jeśli pojawia się:

• ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej, także promieniujące do żuchwy, barku albo ręki,
• nagła duszność,
• omdlenie lub uczucie, że zaraz stracisz przytomność,
• kołatanie serca z zawrotami głowy, zimnym potem lub bólem,

dzwoń pod numer 112. Nagrywanie EKG w takiej chwili tylko opóźnia pomoc. Ratownicy i tak wykonają pełne badanie 12-odprowadzeniowe i przekażą je do ośrodka kardiologicznego.

Domowy pomiar nie zastąpi też badań zleconych przez lekarza: spoczynkowego EKG w gabinecie, 24- lub 48-godzinnego Holtera, echa serca czy próby wysiłkowej. Może je uzupełnić, ale nie skreślić z listy.

Jak przygotować się do pomiaru

Większość „dziwnych” wyników z domowego EKG to nie choroba, tylko zakłócenia. Elektrody rejestrują sygnał rzędu milikwoltów, więc każde drżenie mięśni, słaby kontakt skóry czy pole elektryczne z pobliskiego urządzenia potrafią zniekształcić zapis.

Pozycja i spokój

Usiądź wygodnie na kilka minut przed pomiarem. Przedramiona połóż na stole lub udach tak, żeby nie trzymały ciężaru, a dłonie trzymaj luźno. Ściskanie elektrod z całej siły to częsty błąd: napięte mięśnie wytwarzają własny sygnał elektryczny, który na wykresie wygląda jak gęste, poszarpane drgania linii. W trakcie nagrania nie mów, nie poruszaj się i oddychaj normalnie. Jeśli chcesz porównywać wyniki między sobą, mierz zawsze w tej samej pozycji, bo zapis na leżąco i na siedząco może się nieco różnić.

Skóra i elektrody

• Umyj ręce i dokładnie je osusz. Krem, oliwka czy resztki płynu dezynfekującego pogarszają przewodzenie.
• Bardzo sucha skóra (zimą, u osób starszych) też daje słaby sygnał. Pomaga lekkie zwilżenie opuszków palców wodą.
• Przetrzyj elektrody urządzenia zgodnie z instrukcją producenta, najczęściej wacikiem z alkoholem, i odczekaj, aż wyschną.
• W urządzeniach sześcioodprowadzeniowych elektroda dolna musi dotykać gołej skóry lewej nogi, zwykle kolana lub kostki. Przez spodnie czy rajstopy zapis nie wyjdzie.

Otoczenie

Odłóż telefon na ładowarce dalej, wyłącz pobliską listwę z zasilaczami, nie mierz tuż przy lodówce czy pralce. Sieć elektryczna wprowadza do zapisu regularne, drobne zakłócenia o częstotliwości 50 Hz, które zamazują załamki P, czyli fragment kluczowy dla oceny rytmu.

Strona ma znaczenie

Prawa ręka na elektrodzie oznaczonej jako prawa, lewa na lewej. Zamiana rąk odwraca zapis „do góry nogami”. Lekarz to zauważy, ale algorytm może wtedy pokazać wynik niejednoznaczny albo błędny.

Jak czytać wynik z aplikacji

Aplikacje zwykle przypisują zapis do jednej z kilku kategorii: rytm prawidłowy (zatokowy), możliwe migotanie przedsionków, rytm wolny lub szybki, wynik niejednoznaczny albo nieczytelny. Kilka zasad pomaga uniknąć niepotrzebnej paniki i fałszywego spokoju.

• „Niejednoznaczny” nie znaczy „chory”. Taki wynik pojawia się często przy słabym sygnale, licznych dodatkowych pobudzeniach albo tętnie poza zakresem, w którym algorytm był testowany. Popraw warunki pomiaru i powtórz go.
• „Możliwe migotanie przedsionków” wymaga konsultacji. Nie trzeba jechać na SOR, jeśli czujesz się dobrze, ale zapis powinien w najbliższym czasie obejrzeć lekarz. Nierozpoznane migotanie przedsionków zwiększa ryzyko udaru, a o leczeniu przeciwkrzepliwym decyduje kardiolog.
• Prawidłowy wynik dotyczy tylko tych 30 sekund. Arytmia napadowa może wrócić za godzinę. Jeśli objawy się powtarzają, nagrywaj każdy epizod.
• Nie zmieniaj leków na podstawie aplikacji. Ani nie odstawiaj, ani nie dokładaj dawki. To decyzja lekarza po obejrzeniu zapisów.

Szczególne sytuacje

Osoby z rozrusznikiem serca lub wszczepionym kardiowerterem-defibrylatorem powinny sprawdzić w instrukcji, czy dane urządzenie może być u nich stosowane, i zapytać o to kardiologa. Algorytmy części aparatów nie są przystosowane do oceny rytmu stymulowanego. Ostrożność dotyczy także dzieci: wiele urządzeń jest przeznaczonych wyłącznie dla dorosłych.

Jak prowadzić zapisy, żeby lekarz miał z nich pożytek

Pojedynczy wykres bez kontekstu mówi niewiele. Przy każdym nagraniu dopisz w aplikacji albo w zeszycie:

• datę i godzinę,
• co czułeś (kołatanie, „przeskakiwanie”, osłabienie, nic),
• co wtedy robiłeś (odpoczynek, wysiłek, po posiłku, po kawie lub alkoholu, w nocy),
• jakie leki przyjąłeś tego dnia.

Warto też zrobić kilka nagrań referencyjnych w dobrym samopoczuciu. Lekarz porówna wtedy zapis z objawami z Twoim zwykłym rytmem. Na wizytę zabierz wydruk lub plik PDF z pełnym wykresem, a nie tylko zrzut ekranu z wynikiem, bo kardiolog ocenia przebieg krzywej, nie etykietę.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze urządzenia

Wybierając domowy aparat EKG, nie kieruj się wyłącznie ceną czy wyglądem. Liczy się to, czy zapis będzie miał wartość dla lekarza.

• Status wyrobu medycznego. Sprawdź, czy urządzenie ma oznakowanie CE jako wyrób medyczny, a nie tylko jako elektronika użytkowa. To informacja, że przeszło ocenę zgodności pod kątem zastosowania medycznego.
• Liczba odprowadzeń. Jedno wystarczy do kontroli rytmu. Sześć lub więcej daje lekarzowi więcej informacji, np. o osi serca i niektórych zaburzeniach przewodzenia.
• Długość nagrania. Minimum 30 sekund, a lepiej możliwość dłuższego zapisu.
• Eksport danych. Możliwość zapisania pełnego wykresu w PDF i przesłania go lekarzowi to dla wielu osób najważniejsza funkcja.
• Prostota obsługi. Polska instrukcja, czytelna aplikacja i wyraźne oznaczenie elektrod mają znaczenie zwłaszcza dla seniorów, którzy będą mierzyć samodzielnie.
• Prywatność. Sprawdź, gdzie trafiają nagrania i czy możesz je usunąć. To dane o zdrowiu.

Dobrym pomysłem jest zabranie nowego urządzenia na najbliższą wizytę i zrobienie pomiaru przy lekarzu. Od razu dowiesz się, czy wykonujesz go poprawnie i czy zapisy z Twojego aparatu są dla kardiologa czytelne.

Najczęstsze pytania

Jak często mierzyć EKG w domu?

Nie ma jednej normy. Najważniejsze są nagrania w chwili objawów. Osoby kontrolujące rytm po zabiegu lub w trakcie leczenia migotania przedsionków powinny ustalić częstotliwość pomiarów z kardiologiem. Mierzenie co godzinę „dla pewności” zwykle zwiększa niepokój, a nie bezpieczeństwo.

Czy zegarek z funkcją EKG to to samo co domowy aparat?

Część zegarków ma funkcję EKG z jednym odprowadzeniem, dopuszczoną jako wyrób medyczny. Zasady są te same: spokojna pozycja, dobry kontakt skóry, co najmniej 30 sekund nagrania i ocena przez lekarza. Pamiętaj jednak, że powiadomienia o nieregularnym tętnie z samego czujnika optycznego to nie EKG.

Wynik pokazał wolne tętno. Czy to groźne?

U osób wysportowanych i w czasie snu tętno poniżej 60 uderzeń na minutę bywa normalne. Niepokojące jest wolne tętno z zawrotami głowy, osłabieniem, dusznością lub omdleniami. Wtedy potrzebna jest pilna konsultacja, a przy omdleniu wezwanie pomocy.